Giống lạc đỏ Pù Ngọm được người dân địa phương duy trì sản xuất từ nhiều năm nay, có khả năng thích nghi tốt với điều kiện đất đồi, chịu hạn khá, phù hợp với tập quán canh tác truyền thống và có những đặc trưng riêng về chất lượng hạt như vỏ đỏ, vị thơm. Đây là giống cây trồng vừa có giá trị kinh tế, vừa mang ý nghĩa trong bảo tồn nguồn gen và bản sắc nông nghiệp địa phương.
Tuy nhiên, quá trình sản xuất trong thời gian dài chủ yếu sử dụng nguồn giống tự để, không qua chọn lọc đã khiến giống có nguy cơ bị thoái hóa, lẫn tạp, ảnh hưởng đến năng suất và khả năng chống chịu. Cùng với đó, việc người dân chuyển sang sử dụng một số giống lạc thương mại có năng suất cao cũng khiến diện tích lạc đỏ địa phương có xu hướng thu hẹp.
Trước thực tế đó, xã Bắc Quang triển khai mô hình lọc thuần giống lạc đỏ Pù Ngọm với quy mô 3.000m² tại thôn Minh Lập, thời gian thực hiện từ tháng 8 đến tháng 12/2026. Mục tiêu là tuyển chọn những dòng, cá thể ưu tú, loại bỏ các cá thể có đặc điểm khác với đặc trưng của giống, từng bước khôi phục độ thuần, tạo nguồn giống có chất lượng tốt, đồng đều phục vụ sản xuất.
Mô hình có sự phối hợp chuyên môn của Viện Khoa học Kỹ thuật nông lâm nghiệp miền núi phía Bắc (NOMAFSI). Viện sẽ thực hiện điều tra, thu thập mẫu giống; đánh giá các đặc điểm hình thái, sinh lý, năng suất và khả năng chống chịu; đồng thời áp dụng phương pháp chọn lọc để loại bỏ những cá thể thoái hóa, lai tạp, duy trì các đặc tính quý của giống.
Cùng với đó, người dân tham gia mô hình được hướng dẫn kỹ thuật trồng, chăm sóc và chọn lọc giống theo phương pháp “cầm tay chỉ việc” và thực hành trực tiếp trên đồng ruộng. Mô hình được triển khai theo hướng liên kết “4 nhà”, trong đó Nhà nước hỗ trợ đầu tư, người dân đóng góp đất và công lao động, nhà khoa học đảm nhiệm các nội dung chuyên môn, kỹ thuật; doanh nghiệp tham gia liên kết bao tiêu hạt giống.
Việc phục tráng giống lạc đỏ Pù Ngọm được kỳ vọng sẽ góp phần khôi phục chất lượng giống, nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm, đồng thời tạo cơ sở xây dựng vùng sản xuất tập trung, phát triển nhãn hiệu và từng bước nâng cao giá trị kinh tế của giống lạc bản địa.
Thực hiện: Thanh Loan
